Konie a upał

Zaczęło się lato i wszystko wskazuje na to, że już kolejny rok będziemy mieć do czynienia z ekstremalnie wysokimi temperaturami.

Długie, gorące dni lata są tak samo trudne dla koni, jak dla ludzi przebywających na zewnątrz. Warto przypomnieć podstawowe kroki  pomocne koniom w zachowaniu dobrostanu zarówno na pastwisku jak i podczas wysiłku.

Dla koni na pastwisku

•  Świeża  woda musi być zawsze dostępna. Karmiące klacze i konie w treningu będą potrzebować więcej wody.
• Należy  wymieniać wodę, która stała się zbyt ciepła oraz pilnować czystości pojemników na wodę.
• Konie muszą mieć  dostęp do cienia. Naturalny cień z drzew lub wynikający z ukształtowania terenu jest najlepszy. W przypadku braku naturalnego cienia wskazana jest budowa wiat.

• Gorąca pogoda to sezon much. Należy używać sprayu na muchy lub derek siatkowych,
• Konie o siwej lub jasnej sierści mogą zostać poparzone słońcem, szczególnie na pysku warto stosować kremy z filtrem przeciwsłonecznym, aby nie doszło do poparzenia słonecznego (osobiście nie spotkałam się z takim kremem ale autorzy KER polecają je w swoim artykule)
• Należy stosować elektrolity aby uzupełnić minerały tracone w pocie. Konie w treningu  będą potrzebować wyższych dawek elektrolitów niż konie na pastwisku. ,
• Wszystkie konie mogą potrzebować dodatkowej porcji siana, ponieważ  w upalnej porze roku trawy wysychają, a pastwiska zaczynają przypominać klepisko.

Dla koni sportowych

• Treningi należy planować  na najchłodniejszą porę dnia czyli najlepiej wczesnym rankiem. Podczas treningu należy zwracać uwagę na intensywność pocenia się konia i jego chęć do pracy. Bardzo pomocna jest stała kontrola tętna.
• Po treningu chłodzimy konie polewając je zimną wodą oczywiście należy wcześniej oswoić konie z polewaniem ich wodą początkowo o temperaturze pokojowej lub nawet lekko ciepłej. Jeżeli istnieje taka możliwość to warto oprowadzać konia stępem w ręku w cieniu  równocześnie go chłodząc.

Gdy koń jest już zaadaptowany do chłodzenia zimną wodą to, po kolejnych porcjach zimnej wody, należy jej nadmiar usuwać skrobaczką. do potu, Naprzemiennie polewamy i usuwamy nadmiar wody, aż koń się ochłodzi. Jeżeli istnieje taka możliwość to warto oprowadzać konia stępem w ręku w cieniu  równocześnie go chłodząc. Zawodnicy dyscypliny rajdów mają doprowadzone do perfekcji chłodzenie koni.

Organizm zwierząt stałocieplnych, do których należą konie, może prawidłowo funkcjonować tylko w określonym zakresie temperatur. Ośrodek termoregulacji jest zlokalizowany w mózgu w podwzgórzu dlatego widuje się chłodzone konie z ręcznikiem na głowie i szyi. Ręcznik powinien być wcześniej zanurzony w wodzie z lodem i po krótkiej chwili wymieniany na kolejny zimny i mokry.

W normalnych warunkach temperatura rektalna (w odbycie) konia waha się w zakresie 37.2-38.6℃ W trakcie wysiłku ilość produkowanego ciepła drastycznie wzrasta.

Podczas wysiłku ponad 70 % energii produkowanej przez pracujące mięśnie jest uwalniane w postaci ciepła.

Koń jadący kłusem generuje ciepło w ilości około 100 kcal/min.

Koń jadący galopem generuje ciepło w ilości 300 kcal/min

Wysiłek konia w warunkach wysokiej temperatury jest dla organizmu znacznie większym obciążeniem niż taki sam wysiłek w temperaturze umiarkowanej. Aby wysiłek mógł być kontynuowany powstające ciepło musi być usuwane z organizmu.

Czynnikami istotnymi dla szybkości usuwania nadmiaru ciepła jest:

•  powierzchnia ciała konia,
• grubość okrywy włosowej,
• temperatura otoczenia,
• wilgotność ,
• prędkość wiatru.

U konia ważącego 500 kg  stosunek powierzchni ciała do ciężaru jest 1:100 podczas gdy u ważącego 60 kg człowieka wynosi 1:35 czyli u ludzi usuwanie ciepła jest znacznie łatwiejsze.

 Jeżeli temperatura otoczenia jest wyższa od temperatury ciała konia to ma on tendencję do absorbowania ciepła. 

Wysoka temperatura otoczenia szczególnie w połączeniu z wysoką wilgotnością  w bardzo istotny sposób utrudniają proces termoregulacji co często doprowadza do przegrzania organizmu i uniemożliwia kontynuowanie wysiłku.

          Powstające podczas wysiłku ciepło powoduje:

• wzrost temperatury krążącej krwi.
• wzrasta przepływ krwi przez  naczynia włosowate pod skórą.
• wzrasta intensywność pocenia się co obniża temperaturę skóry oraz przepływającej krwi
• pogarsza się ukrwienie mięśni gdyż wzrasta ukrwienie pod skórą. Jeżeli do mięśni dopływa mniejsza ilość krwi to ogranicza to także jej pojemność tlenową czyli wzrasta prawdopodobieństwo szybszego zmęczenia.
• równocześnie wzrasta intensywność pocenia się co jest przyczyną utraty wody i soli mineralnych co  powoduje zagęszczenie krwi i z kolei wpływa niekorzystnie na pracę serca.

Kiedy temperatura otoczenia wynosi 30℃ to na wyparowanie 1 litra potu potrzeba 590 kcal ciepła.

Aby utrzymać prawidłową temperaturę ciała koń musi wyparować w ciągu godziny 1 litr potu w stępie, ale już 15 litrów w kłusie, 20 litrów w kentrze i aż 50 litrów w galopie.

Poza poceniem się dodatkowym czynnikiem pomagającym usuwać nadmiar ciepła jest dyszenie. Może to być nawet 120-140 oddechów na minutę

Pot konia jest hipertoniczny co oznacza wysokie stężenie jonów w pocie. Z tego powodu silnie pocące się konie tracą znaczne ilości elektrolitów podczas długotrwałego wysiłku. Podstawowe jony w pocie to sód, potas, chlorki, wapń i magnez. Porównując stężenie jonów w pocie konia i człowieka to u koni stężenie jest około 10x wyższe.  ,

Konie z niedoborem elektrolitów w organizmie są narażone na wcześniejsze zmęczenie, a zatem mają mniejszą wytrzymałość.

Oznakami poważniejszego odwodnienia są

• niestabilny chód,
• nieskoordynowane skurcze mięśni,
• drżenie i osłabienie mięśni.

Koń może stracić zainteresowanie piciem nawet w stanie odwodnienia, ponieważ gdy traci wodę wraz z elektrolitami to przestaje działać fizjologiczny mechanizm, który mówi koniowi, kiedy ma pić.

Dobrze opracowany suplement elektrolitowy powinien  przede wszystkim zawierać chlorek sodu (sól kuchenna). Inne składniki mogą obejmować źródła potasu, wapnia i magnezu.

Cukier jest dodawany do niektórych preparatów w celu zwiększenia smakowitości ale  nie jest on konieczny do optymalnego wchłaniania elektrolitów.

Odpowiednia dieta i suplementacja to najlepsze sposoby, aby pomóc koniowi utrzymać równowagę elektrolitową i zregenerować się po wyczerpującym wysiłku

Hilary Clayton, zajmująca się zagadnieniami wysiłku i treningu koni w swojej książce zatytułowanej „Conditioning Sport Horses” poleca podawanie koniom mieszanki składającej się z 3 części NaCl i 1 części KCl. Mieszankę można dodawać do paszy lub wody w ilości 1-4 łyżki stołowe dziennie, w zależności od intensywności pocenia się konia.  Koń cały czas musi mieć nieograniczony dostęp do wody.

Należy pamiętać, aby zawsze zapewnić koniowi lizawkę soli i dużo świeżej, czystej wody. Konie nawodnione i w równowadze elektrolitowej są bardziej wydolne wysiłkowo oraz sprawniej przebiega u nich  proces termoregulacji  w porównaniu do koni odwodnionych.

            W warunkach kiedy koniowi grozi przegrzanie należy zwracać uwagę na przebieg procesu restytucji powysiłkowej. Powinno się monitorować wartość tętna, temperaturę w odbycie i liczbę oddechów.

W pierwszych minutach po zaprzestaniu wysiłku tętno powinno wyraźnie spadać. Temperatura w odbycie może utrzymywać się w zakresie 39-40 ℃ i może nawet lekko wzrosnąć w okresie około 5-10 minut po wysiłku, ale po 20 minutach powinna zacząć się obniżać.

Bezpośrednio po zaprzestaniu wysiłku liczba oddechów na minutę często przewyższa wartość tętna ale nie należy się tym przejmować jeżeli równocześnie występuje szybki spadek wartości tętna.

Z objawami przegrzania mamy do czynienia gdy po zaprzestaniu wysiłku wzrasta wartość tętna, rośnie temperatura w odbycie, wzrasta liczba oddechów i występują zaburzenia rytmu oddychania.

Jeżeli w ciągu 20-30 minut  temperatura nie zacznie spadać lub jest wyższa niż 41 ℃ to znaczy, że koń wymaga dodatkowego intensywnego chłodzenia. ,

Objawami szoku termicznego jest:

• wzrastająca liczba uderzeń serca ,
•  wzrastająca liczba oddechów,
• brak zainteresowania otoczeniem,
• brak apetytu
• często i brak pragnienia,
• wydłużenie czasu wypełnienia naczyń.

Temperatura rektalna może rosnąć powyżej 41 C. W przypadku braku natychmiastowej pomocy weterynaryjnej jest duże prawdopodobieństwo śmierci zwierzęcia. Najważniejsze jest wtedy jak najszybsze obniżenie temperatury ciała konia. Należy konia umieścić w cieniu i stosować chłodzenie całego ciała wodą z lodem i okłady z lodu szczególnie na duże naczynia żylne na szyi i na wewnętrznych powierzchniach kończyn. Zwykle także niezbędne jest dożylne podawanie płynów w celu utrzymania krążenia krwi.

Stwierdzono istnienie wyraźnej zależności między kondycją sportową konia, a sprawnością usuwania ciepła z organizmu. Po takim samym obciążeniu u koni zapasionych obserwuje się podniesienie temperatury rektalnej  w czasie o połowę krótszym niż u koni szczupłych i wytrenowanych.

Żywienie koni odwodnionych

W przypadku silnego odwodnienia konia, ale jeszcze nie wymagającego interwencji lekarza weterynarii, najbardziej wskazaną paszą jest trawa gdyż zawiera  50-90 % wody, a poza tym uzupełnia także niedobory mineralne.

Siano zawiera tylko 5-8% wody i dlatego jest dużo mniej wskazane dla odwodnionego konia. Można je podawać jeżeli wcześniej zostanie namoczone w wodzie.

Podawania lucerny należy unikać ze względu na jej wysoką zawartość białka i wzmożoną produkcję ciepła przy jej metabolizowaniu.

Koniowi, o którym wiemy, że nie pil i dalej nie chce pić, w żadnym wypadku nie wolno podawać doustnie stężonych elektrolitów. Efekt byłby odwrotny od zamierzonego gdyż tak podane elektrolity pogłębiłyby tylko odwodnienie konia odciągając wodę z układu krwionośnego do układu pokarmowego w celu rozcieńczenia podanych elektrolitów.

Wielu jeźdźców wyznaje teorię podawania koniom elektrolitów „na zapas”. Jest to błędne gdyż w warunkach spoczynku, w celu utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej,  organizm usunie wszelkie nadmiary elektrolitów.

Gdy ilość podawanych w nadmiarze elektrolitów jest zbyt duża, to może nawet doprowadzić do uszkodzenia nerek. Elektrolity należy podawać  wtedy kiedy są naprawdę potrzebne.